Định nghĩa

1. Tính từ:
   • Buồn rầu, ủ rũ, không có sinh khí: "Ủ dột" diễn tả trạng thái tâm trạng buồn bã, chán nản, thiếu sức sống, thường thể hiện ra bên ngoài qua dáng vẻ, nét mặt.
   • Âm u, ảm đạm (về không gian, cảnh vật): "Ủ dột" cũng có thể dùng để miêu tả một không gian, cảnh vật có vẻ tối tăm, thiếu ánh sáng và sinh khí, gợi cảm giác buồn.

Ví dụ sử dụng

• Tính từ (chỉ trạng thái con người):

  • Sau tin buồn, cả ngày anh ấy ngồi ủ dột một mình trong phòng.
  • Nét mặt ủ dột của cô gái khiến ai nhìn cũng thấy thương.

• Tính từ (chỉ cảnh vật):

  • Căn nhà bỏ hoang trông thật ủ dột dưới bầu trời mưa phùn.
  • Khu vườn thiếu chăm sóc mang một vẻ ủ dột, tiêu điều.

Các cách sử dụng nâng cao

• "ủ dột tâm trạng": tâm trạng buồn bã, chán nản.

  • Những ngày mưa dầm khiến tâm trạng cô ấy cứ ủ dột khó tả.

• "vẻ mặt ủ dột": vẻ mặt buồn rầu, thiếu sức sống.

  • Cậu bé bước về nhà với vẻ mặt ủ dột sau khi bị thầy giáo nhắc nhở.

Biến thể và từ gần giống

• Ủ rũ (tính từ): buồn bã, rũ rượi, mất hết sinh khí (nghĩa rất gần với "ủ dột", thường dùng thay thế được).

  • Chú chó bị ốm nằm ủ rũ một góc.

• Ảm đạm (tính từ): u ám, buồn thảm (thường dùng cho cảnh vật, bầu không khí).

• Sầu muộn (tính từ): buồn phiền, ưu tư (nhấn mạnh nỗi buồn trong lòng).

Từ đồng nghĩa

• Buồn bã: có tâm trạng buồn.
• Chán nản: mất hết hứng thú, thiếu niềm tin.
• U ám: tối tăm, gợi cảm giác nặng nề (về không khí, cảnh vật).

Từ trái nghĩa

• Vui vẻ: có tâm trạng tốt, phấn chấn.
• Rạng rỡ: tươi sáng, tràn đầy sinh khí (thường chỉ nét mặt).
• Sôi nổi: náo nhiệt, tràn đầy năng lượng.

Thành ngữ, cách diễn đạt liên quan

• "Lại càng ủ dột nét hoa, sầu tuôn đứt nối, châu sa vắn dài" (Truyện Kiều): Câu thơ miêu tả vẻ mặt buồn thảm, nước mắt giàn giụa của Thúy Kiều. "Ủ dột nét hoa" ý nói nét mặt tươi đẹp (như hoa) trở nên ủ rũ, sầu não.

1. tt Buồn rầu ủ rũ : Lại càng ủ dột nét hoa, sầu tuôn đứt nối, châu sa vắn dài (K).